XXXIX MIĘDZYNARODOWY
FESTIWAL MUZYKI ORGANOWEJ
FROMBORK 2006
  • STRONA GŁÓWNA
  • Historia Instrumentu
  • Terminarz Koncertów
  • Wykonawcy
  • Sponsorzy, Darczyńcy
  • Patronat Medialny
  • Organizatorzy
  • Napisz do Nas
  • Ksiega Gosci
  • Linki

    • Obecnie nad instrumentem opiekę sprawuje:
    organmistrz Andrzej Kowalewski

    ORGANY FROMBORSKIE

              O pierwszych organach fromborskich niewiele można powiedzieć. W dokumentach kapituły fromborskiej z 1506 r. zachowała się wzmianka o budowie organów, w ramach naprawy zniszczeń wojennych. Sporządzenie instrumentu zlecono mistrzowi Janowi z Chojnic. Jak wynika z innego zachowanego dokumentu, ich budowa trwała jeszcze w 1513 r. Instrument zrabowali z katedry fromborskiej Szwedzi w czasie wojny w latach 1626-1629.
              Nowe organy pochodzą z 1683-1686 r. Ówczesny biskup warmiński Michał Radziejowski, powierzył ich budowę organmistrzowi Danielowi Nitrowskiemu z Gdańska. Barokową dekorację malarską wykonał Jerzy Piper z Lidzbarka Warmińskiego. Miały one 27 głosów, ustawionych na trzech wiatrownicach suwakowych i trzy registry pomocnicze.
              Po kilku latach w zbudowanych i ozdobionych znacznym nakładem kosztów organach ujawniły się liczne usterki. Próba ściągnięcia ich konstruktora w celu dokonania naprawy nie powiodła się. Odtąd organy fromborskie nigdy właściwie nie były w pełni sprawne i przechodziły liczne naprawy, nie zawsze udane poprawki i uzupełnienia. W 1870 r. Maks Terlecki, organmistrz z Elbląga, wskazał na źródło ciągłych niedomagań instrumentu. Było nim pochylenie się empory, na skutek pęknięcia nad portalem ściany nośnej. Spowodowało to zniekształcenie traktury, co z kolei uniemożliwiło prawidłową pracę organów.
              W 1935 r. istotną rekonstrukcję organów, zmierzającą do poprawy stanu technicznego i jakości brzmienia instrumentu, wykonała firma organmistrzowska Emanuela Kempera z Lubeki. Zachowano wprawdzie stan pierwotny prospektu i część starych piszczałek, zmieniono jednak system wiatrownic na woreczkowo-wentylowe oraz trakturę z mechanicznej na elektromagnetyczną. Nad sklepieniem tzw. Kaplicy Polskiej zbudowano nowe organy „chórowe". Traktura elektromagnetyczna umożliwiła połączenie obu instrumentów. Stół gry o pięciu klawiaturach ręcznych i klawiaturze nożnej (tzw. pedał) umieszczono w prezbiterium, w pobliżu organów chórowych. Organy posiadały wówczas 48 głosów rozdzielonych pomiędzy dwa instrumenty: organy główne - 35 głosów i organy chórowe - 13 głosów.
              Pod koniec drugiej wojny światowej organy fromborskie zostały zniszczone w ok. 60%. Dopiero w 1960 r. ksiądz Józef Sianko, salezjanin, wikariusz fromborskiej katedry, rozpoczął prace zabezpieczające, a następnie odbudowę fromborskich organów. Wkrótce o pomoc poproszono zakłady organmistrzowskie: Włodzimierza Truszczyńskiego. Józefa Sobiechowskiego i Dominika Biernackiego, Opracowanie projektu rekonstrukcji i nadzór nad pracami powierzono doc. Janowi Jargoniowi z Katedry Organów Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Po szesnastu latach milczenia organy ożyły w 1962 r. Ostatni etap odbudowy i rekonstrukcji organów przypada na lata 1967-1970. Zadania tego podjęła się firma organmistrzowska Zygmunta Kamińskiego z Warszawy. Obecnie organy posiadają 66 głosów, w tym 50 organy główne (4 manuały i pedał), 16 głosów organy chórowe (2 ma¬nuały i pedał). Całość łączy jeden kontuar znajdujący się w nawie środkowej - pod organami głównymi.
              W licznych przeróbkach i rozbudowach zaginęło pierwotne założenie estetyczne organów fromborskich z końca XVII w. Z dawnego instrumentu Daniela Nitrowskiego pozostał jedynie zabytkowy wspaniały chór muzyczny i prospekt organowy. Dzięki rozbudowie zyskały natomiast organy szerokie możliwości brzmieniowe, pozwalające na wykonanie wszechstronnego repertuaru. Fakt ten, a także znakomita akustyka katedry sprawia, że organy fromborskie cieszą się coraz większym zainteresowaniem zarówno koncertujących organistów z kraju i zagranicy jak i słuchaczy, licznie uczestniczących od prawie 40 lat w letnich spotkaniach z muzyką organową we Fromborku. Według opinii wielu z nich organy fromborskie należą do grupy najpiękniejszych i najlepszych instrumentów w Polsce.

    DIE ORGEL IN FRAUENBURG

              In der Frauenburger Kathedrale ist dar historische Orgelprospekt und der Chor erhaltengeblieben. Stifter dieses herrlichen Instruments war der Ermländische Bischof Michael Radziejowski. Ausgeführt wurde sie 1683-1684 in der Danziger Werkstatt des Orgelbauermeisters Daniel Nitrowski. Im darauffolgenden Jahr schmückte sie Georg Piper aus Heilsberg (Lidzbark Warmiński) mit Malereien.
              Der Chor hat die Gestalt eines Rechtecks mit stark abgeschrägten Ecken. In der zweiten Hälfte des XVIII. Jh. Baute man unter ihm zwei Pfeiler dazu ihn stützen. Der mittlere Teil ist in Halbkreisform und abgeschalt wodurch eine Unterwölbung vorgetäuscht wird, er ist mit Pflanzenornamenten und Wappen geschmückt, u.a. mit dem der Stifter, dem Ermländischen Bischofstum und des Kapitels. In der Füllung der Orgelempore sind Gemälde auf denen musizierende Engel dargestellt sind, unterhalb geschnitzte und vergoldete Girlanden mit Blumen und Obstornamenten, zwischen ihnen Engelsköpfchen.
              Der Orgelprospekt besteht aus der Hauptsektion und dem Positiv. Der Hauptteil ist auf einem hohen, verzierten Sockel in Gestalt einer Konsole aufgestellt. In der Mitte ist ein großer Pfeifenturm der von einem Baldachin mit durchbrochenen Arkaden geschmückt ist. Auf ihm ist die Figur der Jungfrau Maria mit dem Kindlein aufgestellt. Den großen Pfeifenturm flankieren je zwei stufenförmig angebrachte flache Elemente mit Pfeifen die am Oberteil mit geschnitzten und vergoldeten Akanthusblättern verziert sind, sowie bewegliche musizierende Engel. Das Ganze schließen zwei niedriger aufgestellte Pfeifentürme ab, sie haben zusätzlich vergoldete Blendrahmen unter denen durchbrochene Anhänger aufgehängt sind. Hervorgehoben wird alles von zwei geschnitzten Figuren, der des Hl. Andreas und des Hl. Petrus.
              Das Positiv aufgehängt an der Chorbrüstung, besteht ähnlich wie der Hauptteil, aus den Pfeifentürmen zwischen denen zwei rechteckige, flache ebenfalls mit Pfeifen versehene Elemente inmontiert wurden. Den Mittelteil krönt eine bewegliche geschnitzte Sonne. Alle Teile haben angehängte durchbrochene Anhänger und die seitlichen vergoldete Blendrahmen. Neben dem Chor sind auf Konsolen zwei alte Baßpfeifen als Dekoration angebracht.
              Die Orgelgebläse befinden sich über der westlichen Vorhalle, in dem Raum das mit einem Kreuzgewölbe verschalt ist. Über der Polnischen Kapelle neben dem Presbyterium wurde im Jahre 1935 eine neue „Chororgel“ installiert. Sie ist mit der Hauptorgel durch einen Spieltisch verbunden der fünf Tastenbretter und sog. Pedalen hat. Sie steht unter der Hauptorgel beim ersten Pfeiler des Hauptschiffes an der südlichen Seite.
              Zur Zeit hat die Orgel 66 Stimmen, 50 in der Hauptorgel (4 Tastenbretter und Pedal) 16 in der Chororgel (2 Tastenbretter und Pedal). Nach der Begutachtung der Fachleute gehört die Orgel in Frauenburg zu den besten Instrumenten dieser Art in Polen.
              (Übersetztung: Edith Ruth Jurkiewicz)

    FROMBORK ORGAN

              There is little historical evidence relating to the first organ in Frombork Cathedral. The documents of the Frombork Chapter dating from 1506 mention the construction of the instrument as part of repairing war damage. The task was entrusted to the organ builder known as Jan of Chojnice. Another document indicates that the construction of the instrument was still under way in 1513. The instrument was plundered from the Cathedral by the Swedes during the Polish-Swedish war of 1626-1629.
              A new organ was built in 1683-1686. The Bishop of Warmia, Michał Radziejowski, commissioned Daniel Nitrowski of Gdańsk to build the instrument. The Baroque design was by Jerzy Piper of Lidzbark Warmiński. The instrument had 27 stops, placed on three pallet-slider windchests and three auxillary registers.
              After several years, numerous faults came to light in the instrument. Efforts to make its builder carry out the necessary improvements failed. For many years the Frombork organ left much to be desired. Many repairs were undertaken. Various corrections and additions were madę but with little result. It was only in 1870 that Maks Terlecki, an organbuilder from Elbląg, discovered the real cause of the problem.
              The organ gallery appeared to have become distorted as a result of a crack over the portal of the load bearing wall. This led to the deformation of the action, which in turn prevented the organ from functioning properly.
              In 1935, Emanuel Kemper's workshop of Lubeck carried out a far-reaching reconstruction of the instrument, with a view to improving its technical condition and sound quality. The original shape of the case was preserved but several alterations were made: the system of sliders was changed into pouch windchest, while the mechanical tracker action was replaced by an electro-magnetic one. A new 'choir' organ was built over the vaulting of the so-called Polish Chapel. The great organ console, consisting of five manuals and a pedal board, is placed in the presbytery, close to the choir organ. The electromagnetic action makes it possible to link the two instruments. After reconstruction, the instrument had 48 stops, divided between the main organ (35 stops) and the choir (13 stops).
              Towards the end of World War II, well over half of the Frombork organ was destroyed. Many years later, in 1960, Józef Sianko, a Salesian monk and a curate of Frombork Cathedral, undertook the necessary conservation and, subseąuently, reconstruction of the instrument. The task was entrusted to the organ-building workshops of Włodzimierz Truszczyński, Józef Sobiechowski and Dominik Biernacki, The concept of the project and general supervision were in the hands of Professor Jan Jargon from the Organ Department of the State Higher School of Music in Krakow. The instrument was given a new lease of life in 1962, after sixteen years of silence. The latest stage of the rebuilding and reconstruction project was undertaken in 1967-1970. It was carried out by the workshop of Zygmunt Kaminski from Warsaw. At present, the organ has 66 stops, of which 50 are in the main organ (4 manual keyboards and pedal board) and 16 in the choir (2 manuals and pedal board). The two parts are linked by the console in the central aisle, under the main organ.
              Following the numerous alterations and reconstructions, the original late 17th-century concept of the organ was lost. The only elements of Nitrowski's instrument are the magnificent musical Choir and the organ case. However, the timbral possibilities of the instrument improved greatly, making it suited to the performance of a truly wide-ranging repertoire. This, coupled with the excellent acoustics of the Cathedral, attracts to Frombork a growing number of leading organists from Poland and abroad as well as crowds of listeners. The organ recitals which have been taking place in Frombork for almost four decades are among the highlights of the summer musical season in Poland. The organ of Frombork Cathedral is universally regarded as one of the best and most beautiful instruments of its kind in Poland.
              (Translated by Michał Kubicki)